TỪ VẬT LIỆU BỎ ĐI ĐẾN CƠ HỘI HỌC TẬP CHO TRẺ – HƯỚNG DẪN GIÁO VIÊN XÂY DỰNG TRÒ CHƠI HỌC TẬP TỪ NGUYÊN VẬT LIỆU TÁI CHẾ THEO ĐỊNH HƯỚNG STEAM

Trong những năm gần đây, giáo dục mầm non đang chuyển mạnh từ việc truyền thụ kiến thức sang tổ chức các hoạt động trải nghiệm nhằm phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của trẻ. Một trong những yêu cầu quan trọng đối với giáo viên là tạo cơ hội để trẻ được "học bằng chơi, chơi mà học", được trực tiếp khám phá, thử nghiệm và giải quyết các vấn đề phù hợp với lứa tuổi.

Qua công tác dự giờ, kiểm tra chuyên môn và sinh hoạt chuyên đề tại Trường Mầm non Ka Long, Ban Giám hiệu nhận thấy giáo viên đã quan tâm đến việc xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, tuy nhiên ở một số hoạt động, trẻ vẫn chủ yếu làm theo hướng dẫn có sẵn. Nhiều trò chơi được chuẩn bị công phu nhưng trẻ chỉ tham gia ở khâu sử dụng mà chưa được tham gia vào quá trình thiết kế, thử nghiệm và cải tiến sản phẩm.

Trong khi đó, các nguyên vật liệu tái chế như nắp chai, hộp sữa, lõi giấy vệ sinh, bìa carton, ống hút... lại rất sẵn có, dễ tìm và hoàn toàn có thể trở thành những học liệu hấp dẫn nếu giáo viên biết khai thác theo định hướng STEAM.

Vậy giáo viên cần tổ chức như thế nào để một chiếc nắp chai không chỉ là đồ chơi mà còn trở thành công cụ giúp trẻ học toán, khám phá khoa học, rèn luyện tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề?

Giáo viên cần thay đổi điều gì khi tổ chức trò chơi cho trẻ?

Trong thực tế, nhiều giáo viên có thói quen chuẩn bị sẵn mọi thứ cho trẻ. Trẻ chỉ thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu đã được định hướng từ trước.

Ví dụ, khi tổ chức trò chơi "Đường đua nắp chai", giáo viên thường làm sẵn đường đua, quy định cách chơi và yêu cầu trẻ thi xem ai về đích trước.

Cách làm này giúp hoạt động diễn ra nhanh gọn nhưng vô tình làm giảm cơ hội khám phá của trẻ.

Theo định hướng STEAM, giáo viên không nên chỉ đặt câu hỏi:

• Con làm thế nào?

• Con làm đúng hay sai?

Mà cần gợi mở:

• Theo con, chiếc nắp chai sẽ đi xa nhất khi nào?

• Nếu thay đổi độ dốc của đường đua thì điều gì sẽ xảy ra?

• Có cách nào làm cho viên bi đi nhanh hơn không?

Khi đó, trẻ không chỉ chơi mà còn suy nghĩ, dự đoán, thử nghiệm và điều chỉnh. Chính quá trình đó mới là quá trình học tập thực sự.

Hướng dẫn xây dựng trò chơi "Mê cung viên bi" từ nguyên vật liệu tái chế

Đây là một trò chơi đơn giản, dễ thực hiện nhưng có khả năng tích hợp nhiều yếu tố của giáo dục STEAM.

Mục tiêu giáo dục

Thông qua hoạt động này, trẻ được:

• Phát triển tư duy logic.

• Hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề.

• Tăng khả năng quan sát và dự đoán.

• Rèn kỹ năng hợp tác nhóm.

• Học cách thử nghiệm và điều chỉnh phương án.

Chuẩn bị vật liệu

Giáo viên cùng trẻ thu thập:

• Hộp carton cũ.

• Lõi giấy vệ sinh.

• Keo dán.

• Kéo.

• Bút màu.

• Viên bi.
  

Trước khi thực hiện, giáo viên nên dành thời gian cho trẻ cùng quan sát và thảo luận về công dụng của các vật liệu.

Có thể đặt câu hỏi:

"Con nghĩ những chiếc lõi giấy này có thể dùng để làm gì?"

"Chúng ta có thể biến chiếc hộp giấy thành trò chơi như thế nào?"

Những câu hỏi đơn giản này giúp trẻ bắt đầu quá trình tư duy sáng tạo.

Tổ chức hoạt động

Thay vì làm mẫu hoàn toàn, giáo viên chỉ đưa ra nhiệm vụ:

"Chúng mình hãy cùng thiết kế một con đường để viên bi có thể đi từ điểm xuất phát đến đích."

Lúc này trẻ sẽ bắt đầu trao đổi với nhau.

Có trẻ muốn làm đường thẳng.

Có trẻ muốn làm đường cong.

Có trẻ đề xuất làm nhiều ngã rẽ.

Giáo viên không nên vội đánh giá đúng sai mà cần khuyến khích trẻ thử nghiệm ý tưởng của mình.

Sau khi hoàn thành mê cung, trẻ sẽ thả viên bi để kiểm tra.

Thông thường sẽ xuất hiện nhiều tình huống:

• Viên bi bị mắc lại giữa đường.

• Viên bi đi lệch hướng.

• Đường đi quá dốc khiến viên bi lao quá nhanh.

Đây chính là những "vấn đề học tập" mà giáo viên cần khai thác.

Thay vì sửa giúp trẻ, giáo viên có thể hỏi:

• Vì sao viên bi dừng lại ở đây?

• Chúng ta cần thay đổi điều gì?

• Có cách nào khác tốt hơn không?

Thông qua việc thử và sửa nhiều lần, trẻ hình thành tư duy giải quyết vấn đề một cách tự nhiên.

Nội dung STEAM được tích hợp như thế nào?

Science (Khoa học):
Trẻ quan sát sự chuyển động của viên bi, tìm hiểu nguyên nhân khiến viên bi đi nhanh hoặc chậm.

Technology (Công nghệ):
Giáo viên có thể sử dụng điện thoại để quay lại quá trình thử nghiệm, cho trẻ xem và nhận xét.

Engineering (Kỹ thuật):
Trẻ thiết kế và điều chỉnh đường đi của mê cung.

Art (Nghệ thuật):
Trẻ trang trí sản phẩm bằng màu sắc, hình ảnh yêu thích.

Mathematics (Toán học):
Trẻ đếm số lần thử, so sánh chiều dài các đường đi hoặc tính thời gian hoàn thành.

Một số kinh nghiệm trong quá trình chỉ đạo thực hiện

Qua thực tế triển khai tại các lớp, Ban Giám hiệu nhận thấy giáo viên thường gặp một số khó khăn.

Thứ nhất, giáo viên sợ trẻ làm chưa đẹp nên thường làm thay trẻ.

Tuy nhiên, sản phẩm chưa hoàn hảo lại chính là cơ hội để trẻ học hỏi và sáng tạo.

Thứ hai, giáo viên thường chú ý đến kết quả cuối cùng hơn quá trình trải nghiệm.

Trong giáo dục STEAM, điều quan trọng không phải là mê cung đẹp hay xấu mà là trẻ đã suy nghĩ như thế nào để hoàn thiện sản phẩm.

Thứ ba, giáo viên đôi khi đặt quá nhiều yêu cầu khiến trẻ mất hứng thú.

Cần nhớ rằng trẻ mầm non học thông qua trải nghiệm. Vì vậy hoạt động cần được tổ chức nhẹ nhàng, vui vẻ và phù hợp với khả năng của trẻ.

Kết luận

Những nguyên vật liệu tưởng chừng như bỏ đi hoàn toàn có thể trở thành nguồn học liệu phong phú nếu được giáo viên khai thác một cách sáng tạo. Việc xây dựng trò chơi học tập từ nguyên vật liệu tái chế theo định hướng STEAM không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn tạo cơ hội cho trẻ được khám phá, thử nghiệm, hợp tác và giải quyết vấn đề trong quá trình học tập.

Để nâng cao chất lượng giáo dục, giáo viên cần mạnh dạn đổi mới cách tổ chức hoạt động, tăng cường giao quyền chủ động cho trẻ và coi trọng quá trình trải nghiệm hơn sản phẩm cuối cùng. Đây cũng là một trong những giải pháp thiết thực nhằm thực hiện hiệu quả quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm và đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục mầm non trong giai đoạn hiện nay.

Người viết
Hiệu trưởng Trường Mầm non Ka Long